۱۳تیربه‎روایت‎تاریخ؛ جشن تیرگان/ درگذشت دکتر معین

اصلاحات | یکی از جشن‌های ایرانی در روز تیر از ماه تیر برابر با دهم تیرماه است. تیرگان جشن تیرگان در تیر روز از تیرماه برابر با ۱۳ تیر در گاهشماری ایرانی برگزار می‌شود.

 

تندیس آرش کمانگیر، در کنار کاخ سفید، مجموعه سعدآباد

تندیس آرش کمانگیر، در کنار کاخ سفید، مجموعه سعدآباد

تیرگان یکی از جشن‌های ایرانی در روز تیر از ماه تیر برابر با دهم تیرماه است. تیرگان جشن تیرگان در تیر روز از تیرماه برابر با ۱۳ تیر در گاهشماری ایرانی برگزار می‌شود. این جشن در گرامی داشت تیشتر (ستارهٔ باران آور در فرهنگ ایرانی) است و بنا به سنت در روز تیر (روز سیزدهم) از ماه تیر انجام می‌پذیرد. در تواریخ سنتی تیرگان روز کمان کشیدن آرش کمانگیر و پرتاب تیر از فراز البرز است. همچنین جشن تیرگان به روایت ابوریحان بیرونیدر آثارالباقیه، روز بزرگداشت مقام نویسندگان در ایران باستان بوده است.

این جشن در کنار آب‌ها، همراه با مراسمی وابسته با آب و آب پاشی و آرزوی بارش باران در سال پیشِ رو همراه بوده و همچون دیگر جشن‌هایی که با آب در پیوند هستند، با نام عمومی «آبریزگان» یا «آب پاشان» یا «سر شوران» یاد شده‌است.

در گذشته «تیرگان» روز بزرگداشت نویسندگان و گاه به «روز آرش شیواتیر» منسوب شده‌است.

ابوریحان بیرونی و گردیزی در «زین الاخبار» ناپدید شدن یکی از جاودانان ایرانی یعنی «کیخسرو» را در این روز و پس از شستشوی خود در آب چشمه‌ای دانسته‌اند.

جشن تیرگان بجز این روز در نخستین تیر روز از سال یعنی سیزدهم فروردین (سیزده‌بدر) و سیزدهم مهرماه (قالیشویان اردهال) نیز برگزار می‌شود.

ارمنیان ایران نیز در روز سیزدهم ژانویه آیین‌هایی برگزار می‌کنند که برگرفته و در ادامه جشن تیرگان است. در برخی مناطق مانند فراهان صدها سال است این جشن به شکل با شکوه در اول تیر برگزار می‌شود

در آغاز جشن بعد از خوردن شیرینی، بندی به نام «تیر و باد» که از ۷ ریسمان به ۷ رنگ متفاوت بافته شده‌است به دست می‌بندند و در باد روز از تیرماه (۹ روز بعد) این بند را باز کرده و در جای بلندی مانند پشت بام به باد می‌سپارند تا آرزوها و خواسته‌هایشان را به عنوان پیام‌رسان به همراه ببرد. این کار با خواندن شعر زیر انجام می‌شود: تیر برو باد بیا غم برو شادی بیا محنت برو روزی بیا خوشه مرواری بیا

این جشن در گرامی داشت تیشتر (ستارهٔ باران آور در فرهنگ ایرانی) است و بنا به سنت در روز تیر (روز سیزدهم) از ماه تیر انجام می‌پذیرد. در تواریخ سنتی تیرگان روز کمان کشیدن آرش کمانگیر و پرتاب تیر از فراز البرز است. همچنین جشن تیرگان به روایت ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه، روز بزرگداشت مقام نویسندگان در ایران باستان بوده‌است. (آثارالباقیه، فصل نهم، بخش عید تیرگان).موبد کورش نیکنام برگزاری جشن‌ها با استفاده از گاهشماری‌های سنتی با ماه‌های ۳۰ روزه را بی‌توجهی به دانش نجوم و دستاوردهای خیام و موجب ناهماهنگی در جشن‌ها دانسته و لزوم توجه به گاهشماری ملی و رسمی با ماه‌های ۳۱ روزه را یادآور شده است. (برای آگاهی از فهرست و زمان همه جشن‌های ملی بنگرید به صفحهجشن‌های ایرانی).

جشن همه ساله در کوه دماوند، آمل و همه ساله توسط زرتشتیان ایران در شهرهای تهران، کرج، یزد و روستاهای اطراف، میبد، اردکان، کرمان، بم، شیراز، اصفهان،اهواز،منطقه فراهانو اروپا و آمریکا در روز دهم تیر برگزار می‌شود؛ که البته تعطیل نبودن این روز در ایران و دیگر کشورها گاه باعث می‌شود تا در نزدیکترین روز تعطیل این جشن برگزار شود.

 

• درگذشت استاد “محمدمعین” ادیب برجسته معاصر (۱۳۵۰ ش)
دكترمحمد معین پدیدآورندهٔ فرهنگ معین در سال ۱۲۹۷ شمسی در شهر رشت و در خانواده‏‎ای روحانی به دنیا آمد. به هنگام طفولیتِ، نخست مادر و پس از ۵ روز پدر را از دست داد و از آن پس، پدربزرگش به تربیت وی همت گماشت. وی پس از اخذ دیپلم، لیسانس ادبیات و فلسفه و علوم تربیتی را از دارالفنون گرفت و به وسیله آموزش مكاتبه‏‎ای، از آموزشگاه روانشناسی بروكسل (بلژیك) خط‎شناسی، قیافه‏‎شناسی و مغزشناسی را فرا گرفت. این ادیب سرشناس اولین فرد دارای درجه دكترای ادبیات فارسی در ایران است. در سال ۱۳۳۶ كه سازمان لغتنامه دهخدا به دانشكده ادبیات دانشگاه تهران انتقال یافت، طبق اساسنامه شورای دانشگاه، ریاست آن سازمان به عهده دكتر معین محول گردید. از این استاد بزرگ ادب فارسی تالیفات متعددی بر جای مانده كه فرهنگ لغت و اعلام معین، مشهورترین آنهاست. وی علاوه بر اخذ نشان‏ه‎ای متعدد علمی در داخل كشور، در پائیز ۱۳۴۰ شمسی نیز از طرف دولت فرانسه، نشان عالی هنر و ادب را دریافت كرد. دكتر معین در نهم آذر ۱۳۴۵ شمسی در دفتر گروه زبان و ادبیات فارسی دچار بی‏‌هوشی موقت شد و در بیمارستان بستری گردید. بر اثر همین عارضه وی به حالت اغماء افتاد و در مرداد ۱۳۴۶ با همان حال جهت معالجه به كانادا اعزام شد. معالجات سودی نبخشید و سرانجام پس از حدود ۵ سال كه در اغما بود در ۱۳ تیرماه ۱۳۵۰ در ۵۳ سالگی به رحمت ایزدی پیوست.

• تبعید دسته جمعی علمای بزرگ شیعه از عتبات عالیاتِ عراق به ایران (۱۳۰۲ ش)
پس از پایان جنگ جهانی اول و تسلط انگلستان بر امور كشور عراق، علمای نجف طی فتواهایی، حضور آنان را محكوم كرده و علیه انتخابات فرمایشی عراق كه تحت نظر انگلیس بود، احكامی صادر كردند. این عمل آنان با خشم مقامات انگلیسی مواجه شد از این‌رو با اصرار استعمارگران، حاكمان عراق دستور تبعید علمای بین النهرین به ایران را صادر كردند. آیات عظام سید ابوالحسن اصفهانی، میرزا حسین نایینی، و سی تن دیگر از بزرگان دینی، از جمله علمای تبعید شده بودند. دولت ایران به محض اطلاع از این موضوع، فوراً دست به اقدام زد و سایر ماموران دولتی موظف شدند ازعلما به وضع شایسته‏‌ای استقبال و تجلیل نمایند و آنچه لازمه احترام و بزرگداشت است درباره آنان اجرا كنند. این تبعید، واكنش شدید علمای ایران را دربرداشت و تجمعات اعتراض‌‏آمیزی در تهران و شهرستان‏‌ها بر پا گردید. پس از مدتی علمای تبعیدی وارد قم شده و مورد استقبال گرم مردم و روحانیون قرار گرفتند. دولت ایران به این هتك حرمت نسبت به فقها اعتراض كرد و از دولت عراق خواست به هر نحو ممكن، از آنان اعاده حیثیت شود. درنتیجه، حكومت عراق، نمایندگان ویژه‌‏ای را به تهران فرستاد تا درباره بازگشت آقایان مراجع مذاكره كنند وقرار شد هركدام كه مایل بودند بدون قید و شرط به عراق برگردند. سرانجام این بازگشت به وضع آبرومندی انجام گرفت.

• امضای عهدنامه بین ایران و عراق در مورد اختلافات مرزی دو كشور، تحت فشار انگلستان (۱۳۱۶ ش)
اختلافات مرزی درباره اروندرود از سال‏‌ها قبل مورد منازعه دو كشور ایران و عراق بود. از این رو در سال ۱۳۱۱ شمسی با سفر مقامات بلند پایه عراق به ایران، قرار بر رفع این اختلافات گردید ولی با كارشكنی‏‌های پنهان استعمار بریتانیا این مذاكرات به نتیجه مطلوب دست نیافت. در این حال، عراق در سال ۱۳۱۳ شمسی رسماً به جامعه ملل شكایت كرد و ایران را به نادیده انگاشتن تعهدات مرزی متهم نمود. این شكایت، اختلافات دو كشور را افزایش داد و این مسأله برای نخستین بار به ارگان‏‌های بین‏‌المللی كشیده شد. در همین اوضاع كه جو تشنج بالا گرفته بود، وزیر خارجه عراق در سال ۱۳۱۴ برای مذاكرات پیرامون حل اختلافات مرزی وارد تهران شد و اعلام كرد كه آماده‌‏اند تا مرز رسمی دو كشور را به رسمیت بشناسند. ایرانی‏‍‍‌‎ها نیز كه تحت فشار مستقیم و غیر مستقیم دولت‎مردان انگلیسی برای رفع اختلافات خود با عراق و تشكیل یك جبهه مشترك برای جلوگیری از نفوذ شوروی به خاورمیانه قرار گرفته بودند به ناچار با این درخواست موافقت كردند. در نتیجه، عراق شكایت خود را رسماً از جامعه ملل پس گرفت. سرانجام در تاریخ ۱۳ تیرماه ۱۳۱۶ شمسی (۴ ژوئیه ۱۹۳۷ میلادی) عهدنامه‏‌ای میان ایران و عراق زیر فشار و نفوذ انگلستان به امضا رسید كه درجهت منافع انگلستان در منطقه بود. این عهدنامه در اسفند آن سال در مجالس دو كشور تصویب و در سی‏ام خرداد سال ۱۳۱۷، اسناد آن در بغداد میان وزرای خارجه دو كشور مبادله شد. مدتی پس از امضای این عهدنامه، باز هم اختلافات دو كشور ادامه یافت تا اینكه در حدود چهل سال بعد نیز قرارداد ۱۳۵۳ شمسی برابر با ۱۹۷۵ الجزایر بین دو طرف به امضا رسید.  

• اتمام كار ساختن بند امير در فارس (۹۷۹ م)
مطابق اسناد متعدد، كار ساختن «بند امير» در چهارم جولاي سال ۹۷۹ ميلادى كاملاً به پايان رسيد. عضدالدوله ديلمى (فناخسرو) از دودمان بوئيان ايران اين بند (سد) را بر روى رود «كر Kor» در استان فارس – نزديك شيراز – ساخته است. عضدالدوله كه مانند ساير بوئيان يك ميهندوست تمام عيار ايرانى بود، در تاريخ به آبادسازى و عمران معروفيت ويژه دارد. وى در سال ۹۸۳ ميلادى درگذشت.

• درگذشت “فرانسوا شاتوبِریان” نویسنده، ادیب و محقق شهیرفرانسوی (۱۸۴۸ م)
فرانسوا رنه دو شاتوبریان (معروف به شاتوبریان) (۱۷۶۸-۱۸۴۸ میلادی) (به فرانسوی: François-René de Chateaubriand) نویسنده، شاعر و سیاست‌مدار فرانسوی در سن ملو دیده به جهان گشود. او را به عنوان بنیانگذار رمانتیسیسم در ادبیات فرانسه می‌شناسند. زندگی در سال ۱۷۶۸ میلادی در شهر سن ملو فرانسه و در خانواده‌ای سرشناس و ثروتمند زاده شد. او پس از تحصیلات مقدماتی به خدمت ارتش درآمد. وی در پایان زندگی سفرهایی به یونان، قسطنطنیه، فلسطین و اسپانیا کرد و در بازگشت به فرانسه به مبارزه با ناپلئون پرداخت. آثار [ویرایش] شهرت عمده شاتوبریان مدیون اشعار رومانتیک و نثر شاعرانه اوست. او از پیشروان مکتب رومانتیسم فرانسه به شمار می‌رود. شاهکار او رنه است. آثار مهم او در زیر آمده‌است: رنه نبوغ مسیحیت مناظرات پس از مرگ عشق و عفت موهبت آتشین مسیح سفرنامه

• درگذشت “مادام كوری” فیزیك‏دان برجسته فرانسوی (۱۹۳۴ م)
بانو مانیا اسكولودوسْكا معروف به ماری كوری، فیزیك‏دان شهیر فرانسوی در هفتم نوامبر ۱۸۶۷میلادی در ورشو پایتخت لهستان به دنیا آمد. وی پس از پایان تحصیل، مدتی به تدریس اشتغال یافت و سپس ساكن پاریس شد. ماری در ۲۸ سالگی با پيِر كوری ازدواج كرد و در دانش‏سرای عالی دختران در شهر سور فرانسه به تدریس فیزیك پرداخت. او در سال ۱۸۹۶ با كمك هانری بكرلدانشمند فرانسوی، خواص رادیو اكتیویته را در اورانیوم و با یاری شوهرش، خواص رادیو اكتیویته توریوم و پولوتونیم را نیز كشف كرد. ماری كوری، در سال ۱۸۹۸ نیز فلز رادیوم كه بیش از تمام فلزات، خاصیت رادیواكتیویته دارد را با كمك یكی از همكارانش كشف نمود و به سبب این كشف بزرگ در سال ۱۹۰۳، جایزه نوبل گرفت. پس از چندی در ۱۹ آوریل ۱۹۰۶میلادی، همسر دانشمندش پیركوری، در اثر یك سانحه تصادف درگذشت و این واقعه تاسف آور، روح آرام مادام كوری را سخت منقلب و ناراحت ساخت. با این حال از فعالیت‏‎های علمی خود دست نكشید و به مدارج علمی بالاتری رسید. مادام كوری در سال ۱۹۱۱ نیز جایزه نوبل شیمی را به مناسبت تجزیه رادیوم دریافت كرد. ماری كوری با این كشف، دنیا را تكان داد اما هرگز حاضر نشد از آن بهره مالی ببرد. وی در این زمان به عنوان اولین زن، به استادی دانشگاه سوربُن فرانسه رسید و كارهای علمی خود را تا آخر عمر ادامه داد. سال‏‎های پایانی زندگانی ماری‏كوری كه به سبب كار مداوم در آزمایشگاه، سلامتی‏‎اش به خطر افتاده بود، اگرچه با بیماری، اما همچنان به كار و فعالیت گذشت. او در این سال‏ها، مسئولیت ریاست انیستیتو پاستور پاریس و لابراتور رادیو اكتیویته را كه دانشگاه پاریس مخصوص او ساخته بود، برعهده داشت. ماری‏ كوری، به عنوان بزرگ‏ترین زن دانشمند جهان، سرانجام در چهارم ژوئیه ۱۹۳۴میلادی در حالی كه سلول‏‎های بدنش بر اثر تماس با تابش رادیوم كاملاً فرسوده شده بود، در ۶۷ سالگی درگذشت.

 


• تشییع‌ جنازه‌ بی سابقه‌ “میرزا زاده‌ عشقی” مدیر روزنامه‌ قرن‌ بیستم‌ (۱۳۰۲ ش)

• روز مبارزه با بيماری‏‌های قابل انتقال بين انسان و حيوان

• انتشار روزنامه‌ صدر انقلاب‌ به‌ سردبیری ” سعید نفیسی” (۱۳۰۲ ش)

• تصویب‌ قانون‌ مربوط به‌ نشر آگهی‌های دولتی (۱۳۳۶ ش)

• آغاز سومین‌ جشنواره‌ فیلم‌های آموزشی، تربیتی (۱۳۴۴ ش)

• توقیف کلیه دارایی‌های ایران در بانک‌های آمریکا توسط دولت مستکبر آن کشور (۱۳۵۹ ش)

• اولین‌ دوره‌ آموزش‌ نظامی گروهی از وزرا و معاونین‌ ادارات‌ (۱۳۶۵ ش)

 


مرگ‌ها

  • ۱۳۵۰ – محمد معین، استاد زبان فارسی و پدیدآورندهٔ فرهنگ معین (زاده ۱۲۹۷)
  • ۱۳۷۷ – صادق چوبک، نویسندهٔ ایرانی (زاده ۱۲۹۵)
  • ۱۳۹۱ – محمد فراهانی، نقاش قهوه‌خانه‌ای ایرانی (زاده ۱۳۱۵)
  • می پسندم (0)
  • نظری ندارم  (0)
  • نمی پسندم  (0)
Share
لینک کوتاه: http://reforms.ir/fa/news/4623
کلیدواژه ها: