۱۷تیربه‎روایت‎تاریخ؛ انعقاد پیمان “سعد آباد” در تهران (۱۳۱۶)

اصلاحات | پیمان سعدآباد، نام پیمانی است که در تاریخ ۱۷ تیر ۱۳۱۶ (۸ ژوئیه ۱۹۳۷) در کاخ سعدآباد تهران، میان ۴ کشور ایران (رضا شاه پهلوی)، عراق (ملک غازی اول)، افغانستان (محمد ظاهرشاه) و ترکیه(مصطفی کمال آتاترک) به امضا رسید.

502877_434

• انعقاد پیمان “سعد آباد” در تهران (۱۳۱۶ ش)
ایران، قبل از جنگ جهانی دوم، تحت نفوذ سیاست استعماری انگلیس بود تا اینکه قدرت متمركز رضاخان، اداره مملكت را  برعهده داشت. با روی كار آمدن آتاتورك در تركیه، با تحریك انگلستان و برای این كه شوروی در حلقه محاصره قرار داشته باشد، در هفدهم تیرماه ۱۳۱۶ شمسی برابر با هشتم ژوئیه ۱۹۳۷ میلادی، پیمان دوستی و عدم تجاوز بین ایران، تركیه، افغانستان و عراق در كاخ سعدآباد تهران به امضا رسید. به موجب این پیمان، این دولت‌‏ها متعهد شدند كه سیاست خارجی هماهنگی داشته باشند و در مقابله با خطر كمونیسم كه هر یك از دولت‏‎های آنان را تهدید كند، همدیگر را مورد حمایت قرار دهند. همچنین دولت‏‎های عضو ضمن این كه نباید در امور داخلی هم دخالت كنند، باید در كلیه اختلافات بین المللی كه با منافع آنان مربوط است، مشورت نمایند و علیه هم، عملیات تجاوزكارانه نداشته باشند.

پیمان سعدآباد، نام پیمانی است که در تاریخ ۱۷ تیر ۱۳۱۶ (۸ ژوئیه ۱۹۳۷) در کاخ سعدآباد تهران، میان ۴ کشور ایران (رضا شاه پهلوی)، عراق (ملک غازی اول)، افغانستان (محمد ظاهرشاه) و ترکیه(مصطفی کمال آتاترک) به امضا رسید.

دولت‌های امضا کننده این پیمان متعهد شدند از مداخله در امور داخلی یکدیگر خودداری کنند، مرزهای مشترک را محترم بشمارند، از هرگونه تجاوز نسبت به یکدیگر خودداری ورزند و از تشکیل جمعیت‌ها و دسته‌بندی‌هایی که هدف آن‌ها اخلال در صلح میان کشورهای هم جوار و هم پیمان باشد جلوگیری کنند.

پس از امضای پیمان سعدآباد، رضاشاه طی سخنانی که به مناسبت افتتاح دوره یازدهم مجلس شورای ملی ایراد کرد، گفت: «پیمان سعدآباد در مشرق‌زمین بی‌سابقه بوده و در این هنگام که امور عالم مشوش است، مدد بزرگی به بقای صلح جهان خواهد بود.»

 

• اختراع نخستین گرماسنج (۱۷۱۴ م)
«دانیل فارنهایت» فیزیكدان آلمانی مقیم هلند هشتم جولای سال ۱۷۱۴ میزان الحراره جیوه یی را ساخت و عرضه داشت كه به «فارنهایت» معروف شده است. در این میزان الحراره که در بسیاری از کشورها از جمله ایالات متحده امریکا رایج است، درجه ۴/۹۸ برابر ۳۷ درجه سانتیگراد معادل حرارت طبیعی بدن انسان است.

 

• حمله ناوگان عثمانی به جزیره هرمز! (۱۵۱۴ م)
دولت عثمانی (تركیه) كه از زمان جنگ چالدران (آگوست سال ۱۵۱۴) به دلیل داشتن اسلحه آتشین (توپ و تفنگ) و از این لحاظ برتری نظامی، به حملات زمینی خود به قلمرو ایران ادامه می‌داد، در سال ۱۵۵۲ (زمان سلطنت شاه طهماسب صفوی) تصمیم به حمله به جزایر ایرانی خلیج فارس گرفت. بهانه این حمله دریایی، اخراج پرتغالی‌های مسیحی از جزیره ایرانی «هرمز» بود! عثمانی در سال ۱۵۴۶ میلادی یمن را تصرف كرده بود و بر دریای سرخ و تنگه كلیدی آن «باب المندب» مسلط شده بود و برای توسعه این متصرفات، قدرت دریایی پرتغال را در برابر خود می‌دید.
دریاسالار پرتغالی آلفونس آلبوكرك (آلبوكركی) در سال ۱۵۰۶ جزیره «سكوتره Socotra» در جنوب شبه جزیره عربستان و در سال ۱۵۰۷ جزیره هرمز در مدخل خلیج فارس را متصرف شده بود. پرتغالی‌ها علاوه برمنطقه گوا در هند، در سال ۱۵۱۱ در «مالاكا» مستقر شده بودند و در هرجا كه مستقر می شدند میسیون‌های مسیحی هم به تبلیغ و ترویج این دین می‌پرداختند.
حمله دریایی عثمانی به جزیره هرمز هشتم جولای (۱۷ تیرماه) ۱۵۵۲ و با کمک پاشای مصر (كارگزار عثمانی) آغاز شد، ولی با شكست رو به رو گردید و پیشروی عثمانی در جزیرة العرب، به حجاز و یمن محدود ماند. باید دانست كه پیش از حمله عثمانی به هرمز، سلیمان پاشا حكمران عثمانی مصر در سال ۱۵۳۸ میلادی برای بیرون راندن پرتغالیها از منطقه «دیو Diu» در گجرات هند، از طریق دریا به این منطقه نیرو فرستاده بود كه این نظامیان كاری از پیش نبرده بودند. جزیره هرمز و سایر مناطق ایرانی متصرفی پرتغالی‌ها در خلیج فارس در سال ۱۶۲۱ میلادی- دوران پادشاهی شاه عباس- آزاد و به قلمرو ایران بازگشت داده شدند.

• صلح سال ۱۵۵۵ ایران و عثمانی، از دست رفتن بغداد و تقسیم ارمنستان (۱۵۵۵ م)
سازش شاه طهماسب صفوی و سلطان سلیمان عثمانی که در پی سه جنگ حاصل شد از هشتم جولای ۱۵۵۵ میان ایران و عثمانی صلح برقرارکرد ـ صلحی که تقریبا دهه برقرار بود. این سه جنگ از سال ۱۵۳۳ آغاز شده بود و یکی پس از دیگری تا سال ۱۵۵۳ ادامه داشت و مذاکرات صلح تا انعقاد قرارداد سال ۱۵۵۵ دو سال طول کشیده بود. در دو جنگ از این سه، ایران شکست خورده بود. دو شکست ایران عمدتا به سبب رقابت و دشمنی سران ایلات تشکیل دهنده نیروی قزلباش با یکدیگر و توطئه و دسیسه بود. همین نزاع داخلی سران ایلات بر سر قدرت و کنترل امور و منافع سبب شده بود که در نخستین جنگ، شاه طهماسب نتواند بیش از چند هزار (کمتر از ده هزار) نیرو وارد میدان کند و در نتیجه تبریز پایتخت وقت و بخشی از غرب و شمال غربی ایران به تصرف عثمانی درآمد. آن چند هزار نیرو هم از صوفیان (درویشان) بودند که شاه طهماسب را «مرشد کامل» و اطاعت از اورا واجب محض می‌پنداشتند. سلطان سلیمان برای این جنگ نزدیک به دویست هزار نظامی و سیصد توپ فراهم آورده بود.
دو دولت در سازشنامه ۱۵۵۵ ارمنستان را میان خود قسمت کردند، دولت ایران بغداد و مناطق غربی بین النهرین را به عثمانی داد و به این ترتیب دولت عثمانی به مناطق جنوب شرقی جزیرة العرب دسترسی یافت. این سازشنامه، علویان (شیعیان) آناتولی شرقی که بخشی از آنان را مهاجران دیلمی (گیلانی) تشکیل می‌دادند و هوادار صفویان بودند دلسرد کرد و همچنین کُردها را. شاه طهماسب برای دور ساختن پایتخت از دسترس عثمانی آن را از تبریز به قزوین منتقل کرد. شاه طهماسب یکم که در فوریه ۱۵۱۴ به دنیا آمده و در می ۱۶۷۶ درگذشت در طول نیم قرن سلطنت خود نه تنها با مشکل خودخواهی سران ایلات قزلباش بلکه شاهزادگان صفوی رو به رو بود و برادرش القاص میرزا بر ضد او با عثمانی متحد شده بود!. رقابت و کشمکش داخلی سران ایلات و شاهزادگان و ازجمله شاهزاده خانم ها که تا زمان شاه عباس یکم ادامه یافت، یک ضعف بزرگ دولت صفویان در آن زمان بود.

• امضاء معاهده تاریخی “تیلسیت” میان امپراتوران روسیه و فرانسه (۱۸۰۷ م)
در جریان كشورگشایى‏‌های ناپلئون بُناپارت، امپراتور فرانسه و حمله به كشور روسیه، شكست سختی در ناحیه فریدلَند به روس‏‌ها وارد آمد. از این رو تزار روسیه از ناپلئون تقاضای متاركه جنگ نمود و با امضای معاهده دوستی در شهر تیلسیت بین دو طرف در ۸ ژوئیه ۱۸۰۷میلادی، روابط دوستانه بین فرانسه و روسیه ایجاد شد. بر اساس این پیمان، كه به پیمان اتحاد دو امپراتور معروف شد، روسیه و فرانسه متعهد شدند در صورت حمله كشور ثالث به خاك آنها، یك‏دیگر را یاری كنند. هم‏چنین ناپلئون برای جلب رضایت و دلجویى از تزار روسیه، ایالات مولداوی و والاشی در شرق روسیه را به روس واگذار كرد و متعهد شد كه اگر سلطان عثمانی با این امر مخالفت نماید با آن مقابله خواهد نمود. در این میان دولت ایران كه بر اساس قرارداد دوستی با فرانسه، خود را برای مقابله با دشمنانی كه برای نابودی ناپلئون تحریك شده بود آماده می‏كرد، ناگهان در سخت‏‎ترین زمان، تنها شد. ناپلئون در این عهدنامه نامی از ایران به عنوان متحد خود در منطقه نبرد و دولت فتحعلی شاه را در برابر روسیه رها كرد. پس از امضای این عهدنامه، ارتش روسیه از جبهه اروپا رهایى یافت و تمام توانش را متوجه ایران و عثمانی گردانید. اما دوره دوستی و اتحاد دو كشور تنها تا سال ۱۸۱۰میلادی ادامه یافت. در این سال، دولت روسیه به این نكته پی بُرد كه هم پیمانی با ناپلئون و هواداری از وی، تجارت خارجی روسیه را مختل خواهد كرد. به همین دلیل این كشور، بندرهای خود را بر روی كشتی‏‎های بی‏‎طرف گشود و برای ورود كالاهای فرانسوی به روسیه نیز مالیات‏‎های سنگین وضع كرد. سرانجام دوران اتحاد این دو امپراتوری با هجوم نافرجام ناپلئون به روسیه در ۲۴ ژوئن ۱۸۱۲، خاتمه یافت.

• اخطار مسکو به تهران و دریافت یک پاسخ مبهم (۱۹۵۴ م)
هشتم جولای ۱۹۵۴ (ده ماه پس از براندازی ۲۸ امُرداد)، دولت مسكو ضمن تسلیم یادداشتی به دولت وقت ایران و یادآوری معاهدات فی مابین منعقده در دهه ۱۹۲۰، تهران را از پیوستن به اتحادیه‌های نظامی غرب و ترتیبات مشابه كه ماهیت ضد شوروی دارند و مآلا به سود ایران نخواهند بود برحذر داشت. چند روز بعد دولت تهران به این یادداشت پاسخی مبهم داد و اشاره كرد كه هنوز وارد چنین اتحادیه‌هایی نشده است و اگر بخواهد بشود این کار به صورت محرمانه نخواهد بود و چگونگی را اعلام خواهد داشت.

y3u1egkxw6wjd42ouz3c

• عمل جراحی  لادن و لاله دو خواهر دوقلوی ایرانی (۲۰۰۳ م)
هشتم جولای ۲۰۰۳ لادن و لاله دو خواهر دوقلوی ایرانی كه از ناحیه سر «به هم چسبیده» به دنیا آمده بودند در یك بیمارستان سنگاپور در سومین روزی كه تحت عمل جراحی قرار داشتند یكی پس از دیگری جان سپردند. نخست لادن درگذشت و ساعتی بعد هم لاله .جدا كردن دوقلوهای به هم چسبیده كه از سال ۱۹۵۲ آغاز شده است اگر در سنین كودكی باشند در حال حاضر امری دشوار نیست، ولی لادن و لاله در بیست و نهمین سال عمر خود زیر عمل جراحی قرار گرفته بودند كه در این سن ترمیم سلول‌های عصبی همانند سنین كودكی آسان نیست. مغز این دو خواهر در لحظه تولّد از هم جدا بود، اما به سبب زندگی طولانی باجمجمه مشترك، به مرور زمان به هم چسبیده بود.
دشواری عمل جراحی در این بود كه سرهای دو خواهر علاوه بر عصب های مشترك دارای یك ورید بزرگ مشترك بودند كه خون را از سر به قلب باز می‌گردانید و دو تا كردن آن از طریق پیوند زدن باعث ادامه خونریزی و مرگ لادن و لاله شد.
جراحان كشورهای مختلف از جمله آلمان چنین وضعیتی را قبلا پیش بینی كرده بودند. در جریان عمل، یك گروه بزرگ كارشناس و جراح حضور داشتند و جراح اصلی از آغاز كار قول موفقیت آمیز بودن عمل را نداده بود. ولی دو خواهر از ادامه وضعیتی كه داشتند خسته شده بودند و ریسك را پذیرفته بودند.
این رویداد از لحظه انتقال دو خواهر از تهران به سنگاپور به دلیل بی سابقه بودن كار، توجه رسانه ها همه كشورها را به خود جلب كرده بود و پخش آخرین جملات لادن به زبان انگلیسی بارها از شبكه های تلویزیونی تكرار و باعث توجه جهانیان به این موضوع شده بود و به همین سبب گزارش در گذشت آنان به صورت یك خبر فوق العاده پخش شد و مردم را در گوشه و كنار جهان متاثر ساخت. بسیاری هم بر مرگ آنان كه موفق به داشتن استقلال از یكدیگر نشدند گریستند و این رویداد جایگاهی در تاریخ یافت. لادن و لاله در فیروز آباد فارس به دنیا آمده بودند، اما عمدتا در تهران زندگی كرده بودند.


 

• تصویب‌ ضوابط توزیع‌ آگهی‌های‌ دولتی (۱۳۲۶ ش)

• توقیف‌ روزنامه‌‌ها و بازداشت‌ ” حسن‌ صدر ، ” مدیر قیام‌ ایران‌ “، سیدمهدی‌ میراشراقی، ” مدیر آتش‌ “، عباس‌ خلیلی، مدیر اقدام‌ (۱۳۲۶ ش)

• ملامصطفی بارزانی دوباره رهبری کردهای عراق را به دست گرفت. (۱۳۴۹ ش)

• ایران و کویت اعلامیه مشترک دادند و کویت سیاست ایران را در خلیج فارس تأیید کرد. (۱۳۴۹ ش)

• ابراهیم کاشانی وزیر پیشین بازرگانی و رئیس اسبق بانک مرکزی درگذشت. (۱۳۵۱ ش)

• عبدالخالق سامرائی مسئول روابط عراق با جنبش های ترقیخواه عرب و مرد شماره ۳ این کشور هنگام فرار دستگیر شد و ۲۳ مأمور امنیتی عراق که در کودتا دست داشتند تیرباران شدند. (۱۳۵۲ ش)
• ویران‌ شدن‌ شهر موسیان‌ توسط نیروهای‌ بعثی (۱۳۶۱ ش)

• تصویب‌ قانون‌ خط مشی کلی و اصول‌ برنامه‌ های‌ سازمان‌ صدا و سیمای‌ جمهوری‌اسلامی ایران‌ (۱۳۶۱ ش)

• انقلابیون فرانسه به دولت پروس (آلمان) كه به آنان اخطار كرده بود نسبت به پادشاه فرانسه فرمانبردار باشند اعلان جنگ دادند. (۱۷۹۷ م)


زادروزها

  • ۱۳۳۲ – بهروز بقایی لاکه، بازیگر، کارگردان و فیلمنامه‌نویس ایرانی

مرگ‌ها

  • ۱۳۹۳ – آیت الله محمد محمدی گیلانی، رئیس دیوان عالی کشور ایران
  • نمی پسندم  (0)
  • نظری ندارم  (0)
  • می پسندم (0)
Share
لینک کوتاه: http://reforms.ir/fa/news/5046
کلیدواژه ها: