۱۸تیربه‎روایت‎تاریخ؛ کودتای نوژه/ کوی دانشگاه/ تظاهرات جنبش سبز

اصلاحات | کودتای نقاب (با سرواژه «نجات قیام ایران بزرگ») که بعدها به نام کودتای نوژه معروف شد حرکت نظامی بود که چندی پس از به قدرت رسیدن نظام جمهوری اسلامی در ایران صورت گرفت

n00002309-b

کودتای نوژه
کودتای نقاب (با سرواژه «نجات قیام ایران بزرگ») که بعدها به نام کودتای نوژه معروف شد حرکت نظامی بود که چندی پس از به قدرت رسیدن نظام جمهوری اسلامی در ایران، توسط تنی چند از افسران ارتش شاهنشاهی ایران و با تمرکز افسران نیروی هوایی شاهنشاهی برای بازگرداندن شاپور بختیار و حذف امام خمینی (ره) و نابودی نظام نوپای جمهوری اسلامی، طرح‌ریزی شده بود.

برنامهٔ کودتا: برنامه در ۱۸ تیر ماه ۱۳۵۹ (۹ ژوئیه ۱۹۸۰) با دستگیری و کشته‌شدن تعدادی از عوامل آن فاش شد. پایگاه هوایی شاهرخی (حر) در شهر کبودراهنگاستان همدان مرکز فرماندهی آن بود. فرماندهی کل کودتا به‌دست سپهبد سعید مهدیون (فرمانده سابق نیروی هوایی ایران) و رهبری قسمت نیروی هوایی این کودتا برعهدهٔ سرتیپ آیت محققی بود که نباید او را با سپهبد احمدعلی محققی آخرین فرمانده ژاندارمری کل کشور رژیم شاهنشاهی اشتباه گرفت. هدف نخست کودتا حملهٔ هوایی به منزل خمینی در تهران و از بین بردن وی و سپس حمله به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد ذکر می‌شود و سپس شکسته شدن دیوار صوتی توسط هواپیماهای در دستان کودتاگران که برتری نظامی آن‌ها را به رخ مردم بکشد. همچنین قرار بود ساختمان مجلس و مراکز رادیو و تلویزیون تسخیر و بسیاری از مسئولان جمهوری اسلامی بازداشت شوند.

1309360_213

افشای کودتا: برخی وجوه ماجرای کودتای نوژه همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی‌مانده و دربارهٔ تعداد افراد دستگیر شده و تعداد نفرات اعدام شده آمار دقیقی وجود ندارد. در رابطه با نقش برخی روحانیون مانند محمدکاظم شریعتمداری در حمایت از کودتا هم سند مطمئنی در دست نیست. نقش کشورهای خارجی در طرح کودتا نیز همچنان جای سؤال دارد. در این میان، طریق لو رفتن کودتای نوژه نیز نامشخص و مبهم است.

رادیو ایران در روز پنجشنبه ۱۰ ژوئیه ۱۹۸۰ گزارشی مبنی بر خنثی شدن کودتایی که هدف آن به‌دست گرفتن پایگاه‌های نظامی کشور و حمله به مراکز استراتژیک و خانهٔ خمینی داشت اشاره کرد. این سومین نقشهٔ کودتایی بود که توسط دولت بنی صدر در چند ماه گذشته خنثی شد.

حزب جمهوری اسلامی، در آن زمان در تلاش بود تا این کودتا را به حزب جبهه ملی ایران که بختیار هم در آن در گذشته عضو بود نسبت دهد. اما جبهه ملی از بروز کودتایی دیگر که قلم‌ها را می‌شکند و حزب‌ها را نابود می‌کند در روزنامهٔ خود خبر می‌داد.

روایت حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب/ منابع معتبر در جمهوری اسلامی ایران روایت حضرت آیت الله خامنه‌ای را رسمی می‌دانند. در کتاب خاطرات ری‌شهری و کتاب «کودتای نوژه» نوشته عبدالله شهبازی نقل‌قول ایشان ذکر شده است.

آقای خامنه‌ای تعریف می‌کند که «شبی حدود اذان صبح، دیدم درب منزل ما را می‌زنند، بشدت هم می‌زدند، من از خواب بیدار شدم، [گفتند] یک ارتشی آمده و می‌گوید با شما یک کار واجب دارد… گفت: کار واجبی دارم و فقط به خودتان می‌گویم. گفت: کودتایی قرار است انجام شود.» رهبر معظم انقلاب نقل می‌کنند که خلبان به ایشان گفته کودتا قرار است «امشب» یا «فردا شب» صورت بگیرد. چون آیت الله هاشمی رفسنجانی آن شب در منزل آیت الله خامنه‌ای بود، ماجرا را برای او نیز نقل می‌کند و به محسن رضایی تلفن می‌کند که فوراً به منزل ایشان برود.

 



• رویداد کوی دانشگاه تهران (۱۳۷۸ ش)
این خوابگاه در سال ۱۳۷۸ پس از برگزاری اعتراضات دانشجویی به توقیف روزنامه سلام توسط دادگاه ویژه روحانیت، شاهد یورش گسترده پلیس و نیروهای لباس شخصی بود که به کشته شدن یک نفر و زخمی شدن دهها دانشجو و تخریب بخش‌های عمده‌ای از امکانات دانشجویان انجامید (حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸ تیر ۱۳۷۸)). در پی این رویداد، تهران و برخی دیگر از شهرهای ایران تا ۴ روز شاهد بزرگترین اعتراضات دانشجویی – مردمی پس از انقلاب بود. صدها نفر در این اعتراضات دستگیر شدند. همچنین در سالگرد این رویداد نیز کوی دانشگاه تهران تا چندین سال، شاهد برگزاری اعتراضات دانشجویی بود.

• حمله به خوابگاه‌های دانشگاه امیر کبیر (۱۸ تیر ۱۳۸۸)

حمله به خوابگاههای دانشگاه امیر کبیر در شامگاه ۱۸ تیر ۱۳۸۸ صورت گرفت. در جریان این حمله نیروهای نظامی و امنیتی مجهز به سلاح‌های گرم و سرد وارد خوابگاه شده و ضمن استفاده از گاز اشک آور و همراهی موتور سواران، بصورت سازماندهی شده ضمن ورود به خوابگاه به ضرب و شتم دانشجویان و تخریب تحهیزات خوابگاه پرداختند.و دانشجویان معترض را بازداشت کردند.همزمان با این حمله تهران در سالگرد یورش به کوی دانشگاه تهران در سال ۱۳۷۸، شاهد تجمع اعتراضی هزاران نفر از مردم و دانشجویان بود.

راهپیمایی معترضین در سالگرد هجده تیر
تهران و بسیاری از شهرهای ایران پس از اعلام نتایج انتخابات ریاست جمهوری ایران شاهد اعتراضات گسترده بود.  شهرهای مختلف ایران در حالی شاهد حضور گسترده مردم بود، که نیروهای ضد شورش، بسیجی و لباس شخصی از صبح، خیابان‌های مسیر راهپیمایی‌ها را اشغال کرده بودند.

همچنین در شهر تهران، با وجود تلاش نیروهای امنیتی برای ممانعت از برگزاری تجمع معترضان به نتایج انتخابات ریاست جمهوری ایران در سالگرد حادثه ۱۸ تیر، تجمع‌هایی در میدان انقلاب، خیابان انقلاب، خیابان کارگر، بلوار کشاورز، خیابان فلسطین و برخی نقاط دیگر تهران برگزار شد و اخباری دربارهٔ شلیک گاز اشک‌آور به سمت معترضان و تیراندازی هوایی توسط مأموران دولتی منتشر شد.

در دهمین سالگرد حوادث ۱۸ تیر هزاران تن تظاهرکننده با سر دادن شعارهایی از مسیرهای مختلف به سمت خیابان انقلاب و دانشگاه تهران حرکت کرده و تجمع‌هایی را برگزار کرده‌اند. نیروهای ضد شورش، بسیجی و لباس شخصی با حمله به تظاهر کنندگان با باتوم و سلاح‌های سرد دیگر به ضرب و شتم آنها پرداخته‌اند و برای جلوگیری از هر گونه تجمع بزرگی، گاز اشک آور به سمت در بزرگ دانشگاه تهران شلیک کردند.

• خروج میرزا كوچك خان جنگلی از رشت در پی فعالیت‎های كمونیستی در این شهر (۱۲۹۹ ش)
یك ماه پس از اعلام حكومت جمهوری در گیلان توسط انقلابیون جنگلی، قزاقان حمله كننده به گیلان با آتش توپ‏‌های كشتی‏‌های جنگی ارتش سرخ روسیه متلاشی شدند. اما مدتی بعد، اعضای حزب عدالت وابسته به روسیه، برخلاف توافق قبلی مبنی بر خودداری از تبلیغات كمونیستی، به ترویج مرام كمونیسم در شهر رشت پرداختند. این موضوع، میرزا كوچك خان راچنان ناراحت ساخت كه در هجدهم تیرماه ۱۲۹۹ شمسی، به فومن رفت. پس از خروج اعتراض‎‏آمیز میرزا از رشت، در این شهر كودتای سرخ صورت گرفت و بلشویك‏‌‎ها اداره امور را به دست گرفته، جنایات بسیاری انجام دادند.

• سركوب شدن امیرمؤید (۱۳۰۰ ش)
۱۸ تیر ۱۳۰۰ زد و خورد نیروی اعزامی قزاق با افراد امیرمؤید سوادكوهی كه در مازندران بنای مخالفت با دولت وقت را گذاشته بود آغاز شد و روز بعد با شكست امیرمؤید و فرار او پایان یافت. این مخالفت با خشونت تمام سرکوب شده بود. احمدآقا خان میر پنج (بعدا سپهبد امیراحمدی) فرمانده قزاق های اعزامی، پس از شکست دادن سوادکوهی، خانه و قرارگاه او را به آتش کشید و فرزندانش را هم فراری داد. هدف، ارعاب مخالفان احتمالی دیگر بود. این رویداد چهار ماه و نیم پس از کودتای ژنرال رضاخان که سردارِ سپه (سپاه) و وزیر جنگ شده بود و خود نیز از مردم سوادکوه بود صورت گرفت.
امیراحمدی که از هم قطاران قدیم رضاشاه بود در سال ۱۳۴۴ در ۷۷ سالگی درگذشت. وی نخستین نظامی ایران بود که پس از دوران ساسانیان، سپهبد (اسپهبد) شده بود. واژه های «سپه، سپاه، سپهبد» و تركیبات آنها، از دوران ایران باستان تا كنون تغییر نیافته اند و در منطقه ای وسیع ازجمله هند بکار می روند. سپهبد امیر احمدی به مشاغل نظامی و غیر نظامی متعدد و گوناگون منصوب شده بود و آخرین سمت او سناتور انتصابی بود.

• ثبت مسجد وكیل شیراز (فارس) در فهرست آثار ملی ایران (۱۳۱۱ ش)
مسجد وکیل شیراز در مجموعه بناهای زندیه، در کنار بازار وکیل و حمام وکیل در مرکز این شهر قرار دارد. این بنا یکی از بناهای زیبا و بسیار مستحکم دوره زندیه می‌باشد که از لحاظ هنری و معماری دارای اهمیت زیادی است، این مسجد بدستور کریم خان زند ساخته شده‌است. طرح این مسجد دو ایوانی بوده و دارای دو شبستان جنوبی و شرقی است. شبستان جنوبی با ستون‌های سنگی یکپارچه و مارپیچ از شاخصه‌های معماری ایرانی واز مناطق دیدنی این مسجداست که دارای ۴۸ ستون سنگی یکپارچه می‌باشد. مساحت این شبستان در حدود ۵ هزار متر مربع است و منبر چهارده پله‌ای یکپارچه از سنگ مرمر از زیبائی‎های قسمت شبستان می‌باشد. گویند به فرمان کریم خان این سنگ از مراغه به شیراز آورده شد. در سمت شمال مسجد طاق بلند و مهمی ساخته شده که به طاق مروارید معروف است و در دور این طاق با قلم درشت و خط ثلث عالی یکی از سوره‌های قرآن به صورت هلالی نوشته شده‌است. این مسجد بر طبق بافت معماری سنتی این مرز و بوم در یک مجموعه اجتماعی قرار گرفته و هماهنگی زیبایی را در پیوند دین و دنیا، بوجود آورده‌است.کاشی کاری صحن و ایوان‌های شمالی و جنوبی نیز بسیار زیبا و از انواع هفت رنگ و معرق می‌باشد. مسجد وکیل در سفرنامه به سوی اصفهان پیرلوتی این گونه معرفی شده‌است: “امروز خوشبختانه موفق شدم وارد مسجد کریم خان شوم بی شبهه اگر مدتی در این جا بمانم به همه محل‌هایی که دخول به آنها اکنون به طور کامل برایم ممنوع است، وارد می‌شوم. مردم این شهر نسبت به من بسیار ملایم و مهربانند. خطوط و نقوش معماری مسجد، ساده و بی آلایش است، ولی در همه جا، میناکاری و رنگ‌های سبز و قرمز دیده می‌شود و این تجمل به حد افراط رسیده‌است هیچ قسمتی از دیوار را نمی‌توان یافت که به دقت میناکاری نشده باشد. اکنون در کاخی لاجوردین و فیروزه فام هستیم. این بنا به شماره ۱۸۲ در فهرست آثار ملی ایران یه ثبت رسید.

• تولد احمد پژمان موسیقی دان (۱۳۱۴ ش)
در دوران دبیرستان به فراگیری ویولن نزد حشمت سنجری پرداخت و تئوری موسیقی را نزد حسین ناصحی فراگرفت.پس از چندی به عنوان نوارندهٔ ویولن به ارکستر سمفونیک تهران راه یافت و در دورهٔ رهبری سنجری و هایمو تویبر در ارکستر حضور داشت.در سال ۴۳ بعد از اتمام تحصیلات دانشگاهی در رشتهٔ زبان و ادبیات انگلیسی در دانشسرای عالی، با اخذ بورسیه راهی اتریش شد و در آکادمی موسیقی وین نزد اساتیدی چون : توماس کریستین داوید، آلفرد اوهل، هانس یلینک به تحصیل آهنگ‌سازی پرداخت.بعد از پایان تحصیلات به ایران بازگشت و به عنوان آهنگ‎ساز تالار رودکی و استاد موسیقی دانشگاه تهران به کار مشغول شد.از آثار او در این دوره می‌توان به : “اپرای جشن دهقان” ، “اپرای دلاور سهند” و “اپرای سمندر” اشاره کرد که قبل از انقلاب در تالار وحدت اجرا شدند. در سال ۱۳۵۴ برای ادامه تحصیلات در مقطع دکترای آهنگ‎سازی راهی دانشگاه کلمبیا (نیویورک) شد. از استادان او در این دوره می‌‎توان به ولادیمیر اوساچوسکی، جک بیزن، بولانت آرل اشاره کرد. پژمان از سال ۱۳۷۰ تا کنون به طور پراکنده به تدریس هارمونی، کنترپوآن و آهنگ‎سازی در دانشکده موسیقی دانشگاه هنر سرگرم است.

• واگذاری امتیاز تأسیس بانك استقراضی روس در ایران توسط ناصرالدین‏ شاه (۱۳۰۷ ق)
پس از آن كه امتیاز تاسیس بانك شاهنشاهی و بانك صنایع و معادن ایران از طرف ناصرالدین شاه قاجار به رویتر انگلیسی واگذار شد، دولت روسیه نیز به همچشمی انگلیس در گرفتن امتیاز كوتاهی نكرد. از جمله‏ی این امتیازها، شیلات و صید ماهی در شمال و نیز امتیاز تاسیس بانك استقراضی روس بود كه توسط یولیاكوف روسی اخذ شد. این امتیازها كه به خاطر سفرهای پرهزینه‏‎ی شاهان قاجار به فرنگ به بیگانگان اعطا می‏‎شد، بار سنگینی بر دوش مردم محروم و ستمدیده بود. هر كدام از این امتیازات گاه چنان وسیع و ناعادلانه بود كه به قیمت تاراج منابع و ثروت‏‎های مملكت تمام می‏شد. هم‏چنین برخی از این امتیازها با حضور مردم در صحنه و رهبری روحانیت، همانند امتیاز انحصار تنباكو لغو گردید.

• روزی که «باب» اعدام شد. (۱۸۵۰ م)
سید علی محمد شیرازی معروف به «باب» كه در زندان چهریق آذربایجان محبوس بود ۹ جولای ۱۸۵۰ به تصمیم ناصرالدین شاه كه تازه به سلطنت رسیده بود اعدام شد. با او، یكی از مریدانش به نام مّلا محمد علی نیز اعدام گردید. سید علی محمد شیرازی هنگام اعدام ۳۱ ساله بود.

• نخستین عمل جراحی روی قلب (۱۸۹۳ م)
۹ جولای در سال ۱۸۹۳، روزی است كه در آن، نخستین عمل جراحی روی قلب انجام گرفت و از آن پس روال عادی یافت. این عمل معروف به عمل جراحی قلب باز توسط دكتر «دانیل ویلیامز» صورت گرفت. هفت دهه بعد، و در سوم دسامبر ۱۹۶۷ نخستین عمل تعویض قلب در جمهوری آفریقای جنوبی توسط دكتر کریستیان بارنارد Christiaan Barnard (متولد ۱۹۲۲ و متوفی در ۲۰۰۱) صورت گرفت كه این نوع عمل جراحی نیز اینك امری عادی شده است.

 

 


• رئیس نظمیه طی بخشنامه‌ای وظایف مردم را در مقابل پلیس تعیین نمود وستداهل دستور خرید یک هزار قبضه تفنگ را صادر کرد. (۱۲۹۲ ش)

• انتشار نشریه‌ ستاره‌ به‌ مدیریت‌ ” احمد ملکی” (۱۳۱۵ ش)

• انتشار روزنامه‌ بورس‌ (۱۳۴۰ ش)

• شاه لغو کنکور را از سال ۱۳۵۰ تصویب کرد. (۱۳۴۹ ش)

• نرخ کفن و دفن در بهشت زهرا از طرف شهرداری ۱۴۰ تومان تعیین شد. (۱۳۴۹ ش)

• انتشار روزنامه‌ آفتابگردان‌ (۱۳۷۳ ش)

• درگذشت کریم امامی (۱۳۸۴ ش)

• در گذشت مهدی آذر یزدی نویسنده داستان‎های کودک و نوجوان( ۱۳۸۸ ش)

 


رویدادها

  • ۱۳۵۹ – کودتای نوژه برای بازگردانی شاپور بختیار به ایران و حذف سید روح‌الله خمینی و نابودی جمهوری اسلامی لو رفت و با شکست روبرو شد.
  • ۱۳۷۸ – آغاز وقایع منسوب به ۱۸ تیر که در پی تحصن اعتراض‌آمیز دانشجویان کوی دانشگاه تهران در اعتراض به توقیف روزنامه سلام، با ورود نیروی انتظامی به این کوی، این تحصن به خشونت کشیده شد.
  • ۱۳۸۸ – حمله به خوابگاه‌های دانشگاه امیر کبیر (۱۸ تیر ۱۳۸۸)
  • ۱۳۸۸ – تظاهرات جنبش سبز در ۱۸ تیر ۱۳۸۸

زادروزها

  • ۱۳۱۴ – احمد پژمان، آهنگساز
  • ۱۳۵۹ – نیوشا ضیغمی، بازیگر ایرانی
  • ۱۳۷۸ – ترلان پروانه، بازیگر ایرانی

مرگ‌ها

  • ۱۳۸۴ – کریم امامی، نویسنده و مترجم ایرانی (زادهٔ ۱۳۰۹)
  • ۱۳۷۸ – فرشته علیزاده در وقایع ۱۸ تیر
  • ۱۳۷۸ – سعید زینالی در وقایع ۱۸ تیر
  • ۱۳۸۸ – مهدی آذریزدی نویسنده کودکان و نوجوانان
  • نمی پسندم  (0)
  • نظری ندارم  (0)
  • می پسندم (0)
Share
لینک کوتاه: http://reforms.ir/fa/news/5119
کلیدواژه ها: