۲۲تیربه‎روایت‎تاریخ؛ سراسر بالكان شرقی جزو قلمرو ایران

روزی که داریوش بزرگ سراسر بالكان شرقی را ضمیمه قلمرو ایران ساخت
اصلاحات | پیروزی بزرگ ارتش ایران در دیشیا، و تصرف رومانی و مولدوا تا اوكراین (513 پیش از میلاد)

راه شاهی.

راه شاهی.

• پیروزی بزرگ ارتش ایران در دیشیا، و تصرف رومانی و مولدوا تا اوكراین (۵۱۳ پیش از میلاد)
Darius In Parse.JPGجولای سال ۵۱۳ پیش از میلاد، و طبق محاسبات تقویمی مورخان اروپایی؛ ۱۳ جولای ارتش ایران نیروهای كنفدراسیون گتائه Getae را در كنار دانوب جنوبی، منطقه داكیه Daci =Dacia (تلفظ انگلیسی: دیشیا = رومانی امروز) شكست داد و سراسر بالكان شرقی را ضمیمه قلمرو ایران ساخت. [بالكان به معنای رشته كوه‌های جنگلی، منطقه‌ای است كوهستانی شبه جزیره شكل در جنوب شرقی اروپا، از دریای آدریاتیك تا دریای سیاه.]. به فرمان داریوش بزرگ، ارتش ایران به فرماندهی سپهبد بغابیش (بغابیشه) برای سركوب سیتی‌ها از دریای مرمره گذشته و پای به اروپا نهاده بود. حاكمان محلی برای ایستادگی در برابر نیروهای ایران كه مركب از هشتاد هزار تن بودند كنفدراسیون «گتائه» را تشكیل داده بودند كه پس از چند روز نبرد، ۱۳ جولای شكست خوردند و رومانی و مولداوی (مولدوای امروز) تا اوكراین از آن ایران شد. داریوش این پیروزی، و دلیل لشكركشی به اروپا را در كتیبه‌ای شرح داده و مناطق متصرفه را نام برده است.
هرودوت در كتاب چهارم و عمدتا در صفحه ۹۳ این كتاب به شرح جنگ دِیشیا (داكیه) پرداخته و استرابو منطقه مفتوحه ایران در پیروزی داكیه را «دائویDaoi» نامیده است ـ منطقه‌ای كه رومی‌ها آن را در جنگ‌های سال ۱۰۱ تا ۱۰۶ میلادی تصرف و سپس «رومانیا» خوانده شده است. مورخان اروپایی نبرد جولای ۵۱۳ پیش از میلاد در داكیه را از بزرگترین رویدادهای دنیای باستان و نخستین پیشروی نظامی بزرگ و عمیق شرق (آسیا) در غرب (اروپا) بشمار آورده‌اند. داریوش بزرگ دو سال پیش از جنگ، در سال ۵۱۵ پیش از میلاد كار ساختن تخت جمشید را آغاز كرده بود.

 

نه برف، نه باران، نه گرما، نه تاریکی شب نمی‌تواند این پیک‌ها را از انجام تند و تیز وظیفه‌شان بازدارد. سخن داریوش بزرگ هخامنشی بر سردر اداره پست نیویورک

نه برف، نه باران، نه گرما، نه تاریکی شب نمی‌تواند این پیک‌ها را از انجام تند و تیز وظیفه‌شان بازدارد. سخن داریوش بزرگ هخامنشی بر سردر اداره پست نیویورک

 

• شكست سپاه “محمدعلی شاه” به فرماندهی “كلنل لیاخوف” از مشروطه‌طلبان (۱۲۸۸ ش)
در پی اعمال مستبدانه محمدعلی شاه قاجار و سركوب آزادی‌خواهان، تعدادی از مشروطه طلبان به فكر فتح تهران و سرنگونی شاه افتادند. از این رو به سمت پایتخت به راه افتادند و وارد شهر شدند. پس از آن كه نیروهای محمدعلی شاه، در نبردهای مختلف از قوای مشروطه شكست خوردند، سرانجام درگیری نهایی در تهران روی داد و مشروطه‏‌طلبان به راحتی تهران را تسخیر كردند. با ورود مشروطه‏‌طلبان و آزادی‏‌خواهان به تهران، محمدعلی شاه قاجار كه خود را در برابر آنان ناتوان دید به سفارت روسیه پناهنده گردید. پس از آن، لیاخوف روسی فرمانده قزاقان نیز خود را به سپهدار اعظم، فاتح تهران تسلیم كرد و شمشیر خود را از كمر باز كرده، به عنوان تسلیم در مقابل وی بر زمین نهاد. ساعت چهار بعدازظهر همان روز، جلسه مهمی شامل پانصد تن از نمایندگان مجلس، بزرگان پایتخت و آزادی‏‌خواهان معروف در بهارستان منعقد شد. این مجلس تاریخی كه تحت عنوان مجلس عالی فوق العاده انعقاد یافت، محمدعلی شاه را كه به سفارت روس پناه برده بود، از سلطنت عزل كرد و پسر دوازده ساله او، احمد میرزا ولیعهد را به سمت شاهنشاهی ایران اعلام نمود.

 

• درگذشت ابوالحسن علوی طباطبایی منتقد و مترجم و از فعالان مطبوعاتی (۱۳۹۰ش)
او متولد سال ۱۳۲۴ در شهر بروجرد و از نوادگان آیت‌الله العظمی بروجردیبود. علوی طباطبایی تحصیلات عالیه خود را در رشته زبان و ادبیان انگلیسی ادامه داد و موفق به اخذ مدرک کارشناسی شد و همچنین در رشته ارتباطات مدرک کارشناسی ارشد را دریافت کرد. او فعالیت مطبوعاتی خود را از سال ۱۳۴۴ با نوشتن نقد فیلم و ترجمه مقالات و مصاحبه برای نشریات آغاز کرد. از جمله فعالیت‌های علوی طباطبایی می‌توان به ترجمه و تألیف ۲۰ کتاب‌ سینمایی از جمله «ایدئولوژی سیاسی و نیروی مقاومت تبلیغاتی در سینما»، «سینمای جنگی»، «فرهنگ فیلم‌نگاری»، «سینمای یاسوجیرو اوزو» و «سینمای داستانی جنگ، از کابوس تا حماسه» اشاره کرد. همکاری به عنوان نویسنده برنامه‌های سینمایی در صداوسیما، همکاری با جشنواره فیلم فجر (۱۳۷۵-۱۳۶۲)، تدریس تاریخ سینما و تحلیل فیلم در مجتمع دانشگاهی هنر، مرکز اسلامی آموزش فیلم‌سازی، جهاد دانشگاهی (۱۳۷۷-۱۳۶۶)، عضویت در کمیته انتخاب و هیئت داوران جشنواره فیلم رشد (۱۳۶۶-۱۳۶۵) و عضویت در شورای بررسی فیلم مجامع فرهنگی و هنری (۱۳۶۶-۱۳۶۳) از دیگر فعالیت‌های او بود. مرحوم علوی طباطبایی سال ۱۳۸۸ در سومین جشن انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران مورد تجلیل قرار گرفت. او همچنین عضو وبلاگ نخبگان خبرآنلاین بود و آخرین مطلب خود را ۳۱ فروردین امسال در وبلاگ خود منتشر کرد.

• آتش‌‏سوزی بزرگ شهر رُم پایتخت امپراتوری روم (۶۴ م)
نرون امپراتور خون‏ریز و سفاك روم كه در ۱۷ سالگی موجب قتل پدرخوانده‎‏اش شد، به مدت ۱۴ سال بر مسند امپراتوری تكیه زد. حكومت وی با وعده‌‏های طلایى آغاز شد اما از آنجا كه مردی ضعیف‌‏النفس و تحت تاثیر اطرافیان بود به دیكتاتوری روی آورد. از حوادث مهم تاریخ حكومت نرون، وقوع آتش‏سوزی در شهر رم بود كه به دستور وی در تاریخ ۱۳ ژوئیه سال ۶۴میلادی انجام گرفت. از آن جا كه بسیاری از بناها در آن زمان از چوب بود، در مدت كوتاهی، قسمت اعظم شهر باستانی رُم، در كام آتش فرو رفت و عده زیادی از اهالی این شهر بزرگ كشته شدند. این آتش‌‏سوزی همه شهر را فرا گرفت و مدت ۶ روز ادامه داشت به طوری كه از ۱۴ محله شهر فقط ۴ محله باقی ماند. این آتش سوزی بهانه مناسبی به نرون امپراتور خون‏ریز روم داد تا با متهم كردن مسیحیان به دست داشتن در ایجاد حریق رُم، بیش از یك‏صد هزارتن از آن‏ها را قتل عام كند. دیكتاتور روم سپس طرح شهر جدیدی بر خاكسترهای شهر سوخته، ریخت اما چهار سال بعد از آن در ۸ اوت سال ۶۸میلادی در پی قیام مردمی مجبور به خودكشی گردید.

• سالروز درگذشت عباس مروی معروف به «مرزبان زبان پارسی» (۸۱۵ م)
عباس مروی یكی از چند شاعری كه اشعار آنان تا به امروز باقی مانده و گفته می‌شود از گروه اول شاعران فارسی گوی ایرانی بعد از حمله عرب بوده‌اند ۱۳ جولای سال ۸۱۵ میلادی درگذشت.دو شاعر دیگری كه از آن سال‌ها، اشعارشان به زبان فارسی باقی مانده است ابوحفص سغدی و حنظله بادغیسی هستند. شاید در دو قرن اول اشغال نظامی ایران توسط عرب، شعرای پارسی گوی دیگری هم می‌زیستند، اما تنها اشعار این سه تن كه در خراسان بزرگتر (شامل شمال شرقی ایران امروز، شمال و شمال شرقی افغانستان و منطقه فرارود) می‌زیستند به نام خودشان باقی مانده است.
عباس مروی در یكی از اشعارش خود را «مرزبان زبان پارسی» خوانده و به این ترتیب احساسات ملی خویش را آشگار ساخته است. وی از شهر مرو ـ دژ استوار زبان، فرهنگ و تمدن ایرانی برخاسته بود. پارسی سرایان و پارسی نگاران آن زمان، تقریبا همه، از خراسان بزرگتر از جمله شمال افغانستان و منطقه فرارود بودند. «مرزبان» واژه ای برابر با پاسدار و پاسبان است. در دوران ساسانیان، وظیفه مرزبانان كه درجه اسپهبدی داشتند جلوگیری از ورود اقوام با تمدنی كم به درون ایران و تخریب فرهنگ ایرانی بود.

• روزی که تبریز برای دومین بار به دست عثمانی افتاد. (۱۵۳۴ م)
نیروهای سلطان سلیمان عثمانی درجریان لشكركشی دوم این امپراتوری به ایران، ۱۳ جولای ۱۵۳۴ شهر تبریز را تصرف كردند و سپس متوجه شروان، سلطانیه و حتی گیلان شدند. عثمانی‌ها با استفاده از درگیری داخلی شاه طهماسب صفوی، ضدیت سران ایلات تُرک تشکیل دهنده نیروی قزلباش با یکدیگر و دشواری‌هایی كه با برادرانش داشت و نیز درگیری دولت صفویان با ازبکان در شمال شرق ایران، پای به ایران گذارده بودند. اختلاف سران ایلات با یکدیگر به حدی بود که شاه طهماسب نتوانست بیش از ده هزار (و به قولی هفت هزار) نیرو فراهم سازد که این شمار نیرو هم از صوفیان بودند. حال آنکه عثمانی‌ها با دویست هزار نظامی و سیصد توپ به ایران تعرض کرده بودند. این عملیات ۲۰ سال پس از جنگ چالدران روی داد كه ضمن آن لشکرکشی هم تبریز موقتا به دست عثمانی‌ها افتاده بود كه در آن زمان اشغالگران بر اثر مقاومت مسلحانه مردم محل و حملات چریکی و مقاومت منفی به ستوه آمدند و طولی نکشید که بازگشتند. سلطان سلیمان ضمن تصرف مناطق غربی ایران، ۳۱ دسامبر ۱۵۳۴ بغداد را که در قلمرو ایران بود متصرف شد. شاه طهماسب پس از افتادن تبریز به دست عثمانی‌ها، پایتخت را از آن شهر به قزوین منتقل ساخت.
علت شکست ایران در نبرد چالدران، نداشتن اسلحه نوین (توپ و تفنگ) بود. سران صفویه در آن زمان بکار بردن توپ و تفنگ و کشتن افراد (حتی دشمن) را از راه دور خلاف آیین جوانمردی می‌پنداشتند و با این تفکر شمشیر بلند هم حمل نمی‌کردند که بعدا و عمدتا از زمان شاه عباس این رسم به دور انداخته شد، ایران دارای یک ارتش ملی و این ارتش مجهز به اسلحه آتشین شد. سلطان سلیمان پسر سلطان سلیم بسال ۱۴۹۴ متولد و در سال ۱۵۶۶ درگذشت. وی که ۲۱ سپتامبر ۱۵۲۰ بر جای پدر نشسته بود یک سال بعد از آغاز سلطنت، بلگراد را تصرف کرده بود. وی به خاطر ایجاد یک قوه قضایی تازه، دادگاه‌های متعدد و تدوین آیین دادرسی و کیفر، به سلیمان قانونی معروف شده است.

• «ژان پل مارا» انقلابی راديكال فرانسه به دست  بانو شارلوت كوردای كشته شد. (۱۷۹۳ م)
۱۳ جولای در سال ۱۷۹۳ در جریان انقلاب بزرگ فرانسه، بانو «شارلوت كوردای Corday» دخترى ازخانواده اعیان و اشراف فرانسوی كه انقلابیون اموال برخى ازبستگان وی را مصادره كرده بودند، به بهانه این كه می‌خواهد به «ژان پل مارا Marat» یكی از سران انقلاب اطلاعات محرمانه بدهد، به خانه او وارد شد و او را که هنوز در حمام خانه بود با ضربه دشنه كشت.
شارلوت که در عین حال متمایل به میانه روهای انقلاب (ژیروندن‌ها) بود و ژاکوبن‌ها (رادیکال‌ها) را جبّار و ظالم می‌پنداشت به منظور کشتن «مارا» از نرماندی به پاریس رفته بود و به او پیغام داده بود که می‌خواهد در باره ژیروندن‌های نرماندی به او اطلاعات محرمانه و خصوصی بدهد و خواسته بود که در خانه با او ملاقات کند. «مارا» یك پزشک و در عین حال نویسنده و روزنامه‌نگاری انقلابی و از انقلابیون رادیکال و از مخالفان سرسخت اشرافیت بود. به اصرار و با پافشاری «مارا» بود که لوئی شاهزادهم شاه مخلوع فرانسه گردن زده شد. «مارا» هنگام مرگ ۵۰ ساله بود. شارلوت قاتل ۳۵ ساله او که دستگیر شده بود چهار روز بعد با گیوتین اعدام شد. شارلوت در دادگاه انقلاب گفته بود که به خاطر فرانسه «مارا» را که رحم نداشت کشت.

• زادروز تنها نويسنده سياه كه برنده جايزه نوبل شد. (۱۹۳۴ م)
سیزدهم جولای زادروز «اكیواند سویینكاAkinwande Wole Soyinka» داستان نگار نیجریایی است كه در سال ۱۹۳۴ به دنیا آمد. وی تنها نویسنده از میان سیاهان آفریقا است كه برنده جایزه ادبیات نوبل شده است. سویینكا كه در عین حال از مبارزان حقوق بشر و آزادی‌های مدنی است و از دانشگاه «لیدز» انگلستان فارغ التحصیل شده، در دانشگاه‌های نیجریه و آمریكا «ادبیات تطبیقی» تدریس كرده است. سویینكا به خاطر مخالفت پیگیر با برادركشی در بیافرا و تلاش برای برای برقراری صلح میان طرفین متخاصم، در سال ۱۹۶۷ به تصمیم دولت نظامی نیجریه بازداشت شد و ۲۲ ماه در زندان بود. زندانی شدن او باعث اعتراض‌های جهانی و در نتیجه تغییرات وسیع در نظام حكومتی نیجریه شد. محصول این ۲۲ ماه زندان، داستان است تحت عنوان «مردی كه مرد». در نمایشنامه‌ها و داستان‌های این نویسنده، نتایج بد و زشتی‌های ستمگری و خودسری كه بزعم او زاییده استبداد هستند منعكس است و در همه آنها از حقوق انسان‌ها و تساوی آنان در این حقوق دفاع شده است. در میان حاكمان فدراسیون نیجریه، «ثانی آباچا» بیش از دیگران مخالف سویینكا بود. دشمنی آباچا بود كه این نویسنده را مجبور به جلای وطن كرد.

• امضای قرارداد اتحاد بین شوروی و انگلستان در جریان جنگ جهانی دوم (۱۹۴۱ م)
هنگامی كه هیتلر نقشه حمله به شوروی را در سر می‌‏پروراند، تصور می‏‌كرد كه این حمله حركتی بر ضد كمونیسم است و لذا واكنش مخالفان غربی كمونیسم را بر نخواهد انگیخت. اما بزرگ‏ترین خطای هیتلر یا در واقع، اشتباه محاسبه او در حمله به روسیه این بود كه فكر می‏‌كرد مخالفت انگلیس و امریكا با كمونیسم، زمینه مساعدتری برای سازش او با غرب فراهم خواهد آورد و یا حداقل امكان سازشی بین استالینِ كمونیست و چرچیل و فرانكلین روزولتِ ضد كمونیست علیه او وجود نخواهد داشت. برخلاف تصور و انتظار او، چرچیل و روزولت فردای حمله آلمان به روسیه در ۲۴ ژوئن ۱۹۴۱م آمادگی خود را برای همكاری با استالین در برابر هیتلر اعلام داشتند، زیرا آنها هیتلر را خطر بزرگ‏تر و نزدیك‏تری می‏دانستند و معتقد بودند كه اگر هیتلر بتواند روسیه را شكست دهد و بر منابع عظیم ثروت آن كشور دست یابد دیگرهیچ قدرتی قادر به جلوگیری از تسلط وی بر جهان نخواهد شد. استالین از پیام‌‏های كمك و همدردی چرچیل و روزولت استقبال كرد و به دنبال آن، نماینده‎‏ای از طرف دولت انگلستان برای عقد یك قرارداد دوستی و اتحاد عازم مسكو شد. بر اساس این قرارداد كه در روز ۱۳ ژوئیه ۱۹۴۱میلادی در مسكو به امضا رسید، انگلیس و شوروی در برابر خطر آلمان متحد شدند و متعهد گردیدند كه هیچ یك به عقد قرارداد جداگانه با آلمان مبادرت نكنند. در ادامه انعقاد قرارداد دوستی انگلیس با شوروی، امریكا آمادگی خود را برای ارسال تجهیزات نظامی به شوروی اعلام كرد و زمینه‏‌های اشغال ایران از جانب انگلیس، امریكا و شوروی فراهم گردید.

• وقوع بزرگترين نبرد تانك در طول تاريخ (۱۹۴۳ م)
جهان، ۱۳ جولای سال ۱۹۴۳، شاهد بزرگترین نبرد تانك در تاریخ خود بود. در این روز در منطقه كورسك Kursk ـ نزدیك مسكو، در زمین شش هزار و سیصد تانك آلمان و شوروی و ۲ میلیون و ۲۴۰ هزار سرباز و در آسمان ۴ هزار و چهارصد هواپیمای طرفین به جان هم افتاده بودند كه در مدتی نسبتا کوتاه دو هزار و نهصد تانك از میان رفت، ۲۳۸ هزار سرباز كشته و هفتصد هزار تن دیگر مجروح و از صحنه نبرد خارج شدند و هیتلر برای نخستین بار مجبور شد دستور عقب‌نشینی بدهد كه آغاز پایان كار او بود. شدیدترین صحنه این نبرد تانک در ناحیه Prokhorovka صورت گرفته بود. این نبرد تانک در واقع از پنجم جولای آغاز شده بود که از دوازدهم این ماه (هفتمین روز) شدت گرفته و در ۱۳ جولای به اوج شدت رسیده بود.
این نبرد پس از آزاد شدن استالینگراد و خارکوف صورت گرفت. ژوکوف Zhukov ـ مارشال شوروی، در منطقه نبرد هشت خط دفاعی مدوّر پشت سرهم به وجود آورده بود و با استفاده از سیصد هزار غیر نظامی محلی که آلمانی‌ها تصور می‌کردند به زراعت مشغول اند صحنه را مین گذاری کرده بود.
ژوکف در خطوط هشت گانه سه هزار و ششصد تانک و یک میلیون و سیصد هزار سرباز و ۲۰ هزار توپ مستقر ساخته بود و از سوم جولای چند تاکتیک جالب بکار گرفته بود تا نیروهای آلمان تشویق به تعرض شوند. ارتش نهم آلمان چهارم و ارتش چهارم زرهی این کشور پنجم جولای دست به تعرضات محدود زده و خودرا آشگار ساخته بودند. تعرض همه جانبه المانی‌ها با ۹۴۰ هزار سرباز و ۲ هزار و هفتصد تانک از سحرگاه ۱۲ جولای آغاز شد که با حمله متقابل ارتش‌های شوروی رو به رو گردید. آلمانی‌ها با تانكهای سنگین «پورشه» و «پلنگ» که به تازگی آنها را دریافت داشته بودند حمله نهایی را آغاز كرده بودند كه تانك‌های سبك شوروی به میان آنها رفتند و سربازان این کشور با فداكاری و ازجان گذشتگی بسیار با شعله افكن به سوزاندن تانك‌های آلمان پرداختند و سپس توپ‌های شوروی مانع عقب‌نشینی تاکتیکی آلمانی‌ها شدند. آتش مداوم بیست هزار توپ شوروی که به ابتکار ژوکف Zhukov مستقر شده بودند امکان نداد که فرمانده ارتش‌های آلمان که خودرا در دام دیده بود به موقع و سرعت بتواند نیروهایش را از مخمصه نجات دهد و به موضع تازه عقب بکشاند. عقب‌نشینی آلمانی‌ها تنها پس از ازدست دادن پانصد هزار سرباز (کشته، مجروح و اسیر) و بیش از نیمی از تانک‌ها میسر شد و این تلفات سنگین مانع از آن شد که نیروهای آلمانی پس از عقب نشینی از صحه، امکان حمله متقابل به دست آورند. کارشناسان و مورخان نظامی نوشته اند که نبرد کورسک را توپ‌های شوروی بردند.

 


• تيرباران‌ ۱۴ تن‌ از افسران‌ ايران‌ توسط قشون‌ انگليس‌ (۱۲۹۷ ش)

• در قتل عام کاخ سلطنتی مراکش ۲۸۶ نفر کشته و مجروح شدند. سپهبد حجت مشاور نظامی ایرانی پادشاه مراکش به شدت مجروح شد. (۱۳۵۰ ش)

• در ساعت۲۱، مراسمی با سخنرانی شیخ مجدالدین محلاتی در مسجد ولی عصر شیراز برگزار شد. (۱۳۵۷ ش)

• ضد حمله ایران علیه عراق موسوم به عملیات رمضان – كربلای ۴ در بغداد (۱۳۶۱ ش)

 


رویدادها

  • ۱۲۸۸ – ورود نیروهای مجاهدین بختیاری و گیلکی و فتح تهران در جریان انقلاب مشروطه.

زادروزها

  • ۱۲۹۷ – ارنست اینگمار برگمن، کارگردان و فیلم‌ساز معاصر سوئدی (مرگ ۱۳۸۶)

مرگ‌ها

  • ۱۳۶۸ – ترور عبدالرحمان قاسملو در اتریش
  • ۱۳۸۸ – فرخ‌لقا هوشمند، بازیگر سینما و تئاتر ایران (زاده ۱۳۰۷)
  • ۱۳۸۶ – فاخره صبا، خواننده اپرا (متسوسوپرانو)، نویسنده و فرهنگ نویس (زاده ۱۲۹۹)
  • ۱۳۸۹ – رحیم رضازاده ملک، پژوهشگر در تاریخ و فرهنگ معاصر ایران (زاده ۱۳۱۹)
  • ۱۳۹۱ – حمید سمندریان، کارگردان و استاد تئاتر ایرانی (زاده ۱۳۱۰
  • می پسندم (0)
  • نظری ندارم  (0)
  • نمی پسندم  (0)
Share
لینک کوتاه: http://reforms.ir/fa/news/5360
کلیدواژه ها: